الآخوند الخراساني ( مترجم وشارح : جميشد سميعى )
50
كفاية الأصول ( فارسى )
وقتى آن را بطور مطلق و بدون قرينه القاء كنند ، منصرف است به ارادهء حقيقى . و بخاطر اختلاف طلب و اراده در اين ( انصراف به انشائى در طلب و به حقيقت در اراده ) ، تمايل پيدا كردهاند برخى از اصحاب ما ( اماميه ) به عقيده و گرايش اشاعره به مغايرت ميان طلب و اراده ، بر خلاف جميع اهل حقّ ( دانشمندان شيعه ) و ( علماى ) معتزله ( كه قائل به ) اتحاد ميان طلب و ارادهاند . پس : اشكالى ندارد ، انصراف عنان كلام به بيان آنچه در اين مقام ، حقّ است هرچند اين مسئله را در برخى از فوائد ( و حواشى ) كه تحقيق نمودهام ، جز اينكه در حواله دادن خوانندگان به آن نوشته خالى از اشكال نمىباشد ، از طرفى هم تكرار مطلب بدون فايده نيست ، پس مناسب كه در اينجا نيز متعرّض اين مسئله شويم . * * * تشريح المسائل * آخرين جهت از جهات مربوط به مادهء امر پيرامون چه مطلبى صحبت مىكند ؟ پيرامون طلب و اراده . * مقدمة بفرمائيد مفاهيم متصوّر در ذهن بر چند قسماند : بر سه قسماند : 1 - برخى از مفاهيم متصور در ذهن ، موجود به وجود حقيقى خارجى و يا مجعول به جعل و موجود به وجود تكوينى هستند ، چه به نحو جعل بسيط و چه به نحو جعل تأليفى و مركب ، لكن قابل انشاء نبوده ، وجود اعتبارى ندارند . چرا ؟ زيرا : انشاء ، ايجاد معنى به لفظ است ، بديهى است كه با گفتن لفظ حجر و شجر و ارض و سماء ، معانيشان در خارج موجود نمىشوند ، هرچند در ذهن تصور مىشوند . 2 - برخى از مفاهيم نيز ، تنها وجود انشائى و اعتبارى دارند ، به عبارت ديگر : در عالم جعل و اعتبار موجود مىشوند ، لكن از وجود تكوينى و حقيقى خارجى بىبهرهاند ، مثل : - اعتبارات عقلائى از جمله : زوجيّت ، ملكيّت ، ماهيّت و . . . - اعتبارات شرعيّه از جمله : ايجاب ، تحريم ، استحباب و . . . فى المثل : - با اجراى صيغه بيع ، ملكيت انشاء مىشود ، با اجراى عقد ازدواج ، زوجيّت انشاء